• На галоўную
  • Карта сайта

Кафедра канцэртмайстарскага майстэрства

Кафедра канцэрмайстарскага майстэрства

Этапы станаўлення і развіцця канцэртмайстарскай школы непарыўна звязаны з развіццём беларускай прафесійнай музычнай адукацыі ў цэлым.

У першыя гады існавання кансерваторыі канцэртмайстарамі працавалі выкладчыкі спецыяльнасці "фартэпіяна", а таксама студэнты-піяністы і кампазітары, прафесійны ўзровень якіх не мог задаволіць кіраўнікоў вакальных, інструментальных і дырыжорскіх класаў. У пасляваенныя гады вядучыя выкладчыкі-піяністы пачалі факультатыўна навучаць студэнтаў фартэпіяннага аддзялення мастацкаму акампанементу. Прафесар Георгій Мікалаевіч Пятроў вучыў піяністаў працаваць з спевакамі і інструменталістамі, прывіваў ім навыкі гульні пад дырыжорскую палачку, гэтак неабходныя ў працы са студэнтамі харавога і дырыжорскага аддзяленняў. Некаторы час у Беларускай дзяржаўнай кансерваторыі працаваў галоўны канцэртмайстар ГАБТ БССР, народны артыст БССР Сямён Львовіч Талкачоў, які адыграў значную ролю ў станаўленні канцэртмайстарскага класа. Пад яго кіраўніцтвам студэнты-піяністы авалодвалі навыкамі выканання оперных клавіраў, авалодвалі метадамі працы з вакалістамі над опернымі партыямі.

Беларуская канцэртмайстарская школа вядзе свой пачатак з сярэдзіны 50-х гадоў ХХ стагоддзя, калі канцэртмайстарскі клас пачала выкладаць Эдзі Майсееўна Тырманд. Выбітны педагог і кампазітар, чалавек вялікай эрудыцыі, таленавіты музыкант, яна стварыла сістэму выхавання канцэртмайстра, заснаваную на ўменні правільнага прачытання аўтарскага тэксту, пранікненні ў мастацкі задумак твора, дакладным веданні выканальніцкіх мэтаў і задач. Цікава, што за гады выкладання (з 1954 па 1990) і наступныя, маючы каласальны педагагічны вопыт, яна не напісала ні воднай метадычнай работы, з якой можна было б атрымаць і тэарэтызаваць сутнасць яе выкладчыцкай дзейнасці. Спадчынай Эдзі Майсееўны з'яўляецца адзіная вучэбна-метадычная распрацоўка "Работа концертмейстера в концертмейстерском класе" (напісаная сумесна з А.П. Валадзько ў 1976 годзе). І цяпер яе удзячныя вучні, успамінаючы незабыўныя ўрокі, якія праходзілі творча, грунтоўна, мэтанакіравана на атрыманне патрэбнага выніку, у сваіх метадычных працах змаглі раскрыць і асэнсаваць асноўныя прынцыпы выкладчыцкай дзейнасці Эдзі Майсееўны Тырманд.

У пачатку 1960-х гадоў канцэртмайстарскі клас стаў абавязковым для ўсіх піяністаў. Пры кафедры камернага ансамбля, якой у той час кіраваў Сцяпан Уладзіміравіч Сізко, ўтварылася секцыя канцэртмайстарскага класа. З 1966 года кваліфікацыя "канцэртмайстар" стала прысвойвацца піяністам-дыпломнікам пасля здачы імі дзяржаўнага экзамену па дысцыпліне "канцэртмайстарскі клас". Неабходнасць падрыхтоўкі піяністаў да практычнай канцэртмайстарскай дзейнасці паставіла перад кіраўніцтвам Беларускай дзяржаўнай кансерваторыі пытанне аб пераўтварэнні секцыі канцэртмайстарскага класа ў кафедру канцэртмайстарскага майстэрства. Такая рэарганізацыя дазволіла значна пашырыць формы і метады ў класе канцэртмайстарства, разнастаіць віды канцэртмайстарскай практыкі студэнтаў. Аснову кафедры склалі выдатныя спецыялісты ў галіне канцэртмайстарскага майстэрства: дацэнты Э.М. Тырманд і А.П. Валадзько, былі прыцягнуты да працы выкладчыкі, пасля стварыўшыя свае класы: Серафіма Восіпаўна Бялькевіч, вучні Э.М. Тырманд – Людміла Паўлаўна Андрэява, Святлана Аляксандраўна Оськіна і Сафія Баляславаўна Окалава. У 1966 годзе кафедру ўзначаліў вядучы прафесар кансерваторыі, адзін з заснавальнікаў беларускай фартэпіяннай школы, заслужаны артыст Беларусі Міхаіл Аркадзьевіч Бергер.

Асаблівы ўклад у развіццё кафедры канцэртмайстарскага майстэрства ўнесла дацэнт Серафіма Восіпаўна Бялькевіч, якая выкладала на кафедры з 1961 года па кастрычнік 2017 года. Высокая эрудыраванасць ва ўсіх сферах мастацтва, велізарны творчы патэнцыял, вялікі канцэртмайстарскі вопыт ансамблевага выканальніцтва з вядомымі беларускімі спевакамі і інструменталістамі дазволілі ёй практычна і тэарэтычна асэнсаваць усе нюансы прафесіі канцэртмайстра. Вынікам таго з'явіліся унікальныя ў сферы выканальніцкага мастацтва навучальныя дапаможнікі "Уроки концертмейстерского мастерства (типичные ошибки начинающих аккомпаниаторов)" (2001), "Обучение искусству аккомпанемента" (2007) і інш.

З 1978 па 1983 гады кафедрай канцэртмайстарскага майстэрства кіраваў цудоўны піяніст-ансамбліст, які да гэтага часу выступае на галоўных сцэнах краіны, Юрый Мікалаевіч Гільдзюк. З 1983 на працягу 20 гадоў кафедру ўзначальвала Сафія Баляславаўна Окалава, якая ўнесла значны ўклад у арганізацыю вучэбнай, творчай і вучэбна-метадычнай работы кафедры. Яе традыцыі з 2003 года і па цяперашні час працягвае таксама вучаніца Э.М. Тырманд Таццяна Уладзіміраўна Дуброўская. У розныя гады на кафедры выкладалі лепшыя канцэртмайстры краіны: Алена Васільчанка, заслужаная артыстка Беларусі Ларыса Максімава, дыпламанты міжнародных конкурсаў Мікалай Сярдобаў, Ніна Кавецкая, Ірына Баркун, Сяргей Багачоў, Аляксей Сідараў і інш. Ужо на працягу апошніх дваццаці гадоў сфармаваны стабільны педагагічны калектыў аднадумцаў на кафедры канцэртмайстарскага майстэрства, які беражліва захоўвае і развівае педагагічныя, творчыя і этычныя прынцыпы сваіх папярэднікаў. У цяперашні час колькасць супрацоўнікаў кафедры – 22 чалавекі. Штатную аснову складаюць прафесар Ганна Барысаўна Тамашэвіч-Каржанеўская, дацэнты – заслужаная артыстка БССР Ларыса Сямёнаўна Талкачова, Сафія Баляславаўна Окалава, Вольга Юр'еўна Бельцюкова, старшыя выкладчыкі Алена Барысаўна Аляксеева, Таццяна Валер'еўна Белякова, выкладчыкі Святлана Сяргееўна Стэфаненка, Таццяна Аляксандраўна Кім. Сумяшчальнікі і пагадзіннікі – дыпламанты міжнародных конкурсаў Кацярына Уладзіміраўна Ракуць, Кацярына Георгіеўна Буцько, Марыя Аляксандраўна Абаева, Наталля Аркадзьеўна Кароціна, Алена Віктараўна Чэкір, Вольга Генадзьеўна Макеева, Таццяна Аляксандраўна Панасюк, Вольга Аляксандраўна Селачнік, Ганна Анатольеўна Мешчаракова, Вольга Валер'еўна Луневіч, Наталля Аляксандраўна Кірпічэнка, Вераніка Яўгеньеўна Непарожняя. Усе выкладчыкі маюць вялікі прафесійны вопыт працы канцэртмайстарамі, многія з іх працягваюць актыўную выканальніцкую дзейнасць.

Педагагічны склад пастаянна развівае методыку сваёй працы: выдаюцца праграмы, метадычныя дапаможнікі, вучэбна-метадычныя комплексы. Значным падзеяй у навучальным працэсе з'явілася замацаваная за кафедрай у навучальным плане 2013 года новая дысцыпліна "Чытанне нот з ліста і транспаніраванне". Распрацаваная Т.В. Беляковай праграма па гэтай дысцыпліне дазваляе студэнтам рабіць поспехі ў авалоданні навыкамі гэтай важнай часткі практычнай канцэртмайстарскай працы.

Акрамя вучэбнай за апошнія два дзесяцігоддзі значна актывізавалася вучэбна-метадычная дзейнасць выкладчыкаў кафедры. Пацвярджэннем гэтага з'явіліся выдадзеныя вучэбныя дапаможнікі, распрацоўкі, артыкулы вядучых выкладчыкаў кафедры: "Уроки концертмейстерского мастерства (типичные ошибки начинающих аккомпаниаторов)" 2001) і "Обучение искусству аккомпанемента" С.В. Бялькевіч (2007), "В классе концертмейстерского мастерства Э.М. Тырманд (Воспоминания)" С.Б. Окалавай (2005), "Об эмоциональном смысле музыкальной терминологии и ее значении для исполнительской интерпретации" Л.П. Андрэявай (2006), "Методические принципы Э.М. Тырманд в классе концертмейстерского мастерства" В.Ю. Бельцюковай (2013), "Концертмейстерское искусство. Теория и практика. 100-летию Э.М. Тырманд посвящается" Г.Б. Каржанеўскай (2017), "История, теория и практика концертмейстерского искусства. К 100-летию Э.М. Тырманд" – зборнік артыкулаў выкладчыкаў кафедры канцэртмайстарскага майстэрства (2017, склад. – С.Б. Окалава). З'яўленне такога роду метадычнай літаратуры важна і неабходна не толькі для выкладчыкаў, вядучых концертмейстерский клас, але і для канцэртмайстраў, якія могуць знайсці рэкамендацыі па выкананні вакальных і інструментальных аккампанементаў. Рэдакцыйна-выдавецкім аддзелам Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі былі падрыхтаваны і выпушчаны ў свет зборнікі "Беларуская вакальная музыка XVII – XVIII стагоддзяў. (Барока)" у 4-х сшытках (2006) , "Беларуская вакальная музыка XVIII – XIX стагоддзяў (Класіцызм, Рамантызм)" у 3-х сшытках для голасу і фартэпіяна, аўтарам-складальнікам і музычным рэдактарам якіх з'яўляецца Г.Б. Тамашэвіч-Каржанеўская (2015–2016); А.В. Багатыроў "Шэсць рамансаў на вершы С. Ясеніна" (музычны рэдактар – С.В. Бялькевіч) (2013). Публікацыя гэтых работ дазволіла істотна пашырыць выкананы студэнтамі навучальны рэпертуар, адкрыць новыя старонкі вакальнай літаратуры.

Рэпертуар, які вывучаецца ў канцэртмайстарскам класе, уключае ў сябе творы вакальнай і інструментальнай літаратуры ад эпохі барока да нашых дзён, вядомыя і малавядомыя творы рускіх, савецкіх, замежных класікаў. Таксама вядзецца планамерная работа па пашырэнню і паглыбленню рэпертуару, прапагандзе новых твораў. Вялікая ўвага выкладчыкамі кафедры надаецца вывучэнню студэнтамі і выкананню твораў беларускіх кампазітараў. Значная заслуга ў папулярызацыі вакальных твораў А. Радзівіла, Я. Голанда, С. Манюшкі, К. Горскага належыць А.Б. Тамашэвіч-Каржанеўскай, якая з'яўляецца складальнікам і рэдактарам такіх зборнікаў, як "Антон Генрык Радзівіл. "Рамансы"" (2013), "Ян Давід Голанд. "Патаемнае"" , "Станіслаў Манюшка. "Лірнік вясковы"" (2013), "Канстанцін Горскі. "Вакальныя творы"" (2008) і інш. У праграмах дзяржаўных экзаменаў і канцэртах кафедры можна пачуць арыі і рамансы А. Багатырова, У. Алоўнікава, П. Падкавырава, Э. Тырманд, Дз. Смольскага, Г. Гарэлавай, А. Мдывані, С. Картэса, інструментальныя творы Г. Вагнера, В. Войціка, В. Кузняцова, С. Бельцюкова. Не так даўно навучальны рэпертуар папоўніўся зборнікам камерна-вакальных твораў Л. Абеліёвіча (2015), выдадзеным Акадэміяй музыкі.

Эфектыўнасць навучальнага працэсу падтрымліваецца актыўнай і разнастайнай канцэртнай працай на кафедры. Такая дзейнасць дазволіла стварыць асобны цыкл канцэртаў "Канцэртмайстарскае майстэрства". У праграме цыкла прадстаўлены канцэрты студэнтаў кафедры, маладых выкладчыкаў, класаў выкладчыкаў, а таксама да юбілейных дат кампазітараў.

Вялікая праца была праведзена выкладчыкамі кафедры па арганізацыі юбілейных вечароў, прысвечаных Э.М. Тырманд, Л.П. Андрэявай, А.В. Багатырову. Цікавым вынікам супрацоўніцтва з кафедры спеваў акадэміі (загадчык кафедры Т.М. Цыбульская) сталі штогод правадзімыя канцэрты студэнтаў-вакалістаў і піяністаў-канцэртмайстраў. За доўгія гады існавання канцэрты цыкла "Канцэртмайстарскае майстэрства" карыстаюцца поспехам у слухачоў і набылі пастаянную ўдзячную аўдыторыю. Вялікі ўклад у вучэбную і творчую працу кафедры ўносяць салісты-ілюстратары, многія з якіх сумяшчаюць гэтую дзейнасць з працай у Нацыянальным акадэмічным Вялікім тэатры, Беларускім дзяржаўным акадэмічным музычным тэатры, Беларускай дзяржаўнай філармоніі. На працягу многіх гадоў з кафедрай супрацоўнічалі народныя артысткі Беларусі Л. Златава (сапрана), Л. Каспорская (сапрана), заслужаныя артысты Рэспублікі Беларусь Т. Пячынская (мецца-сапрана), В. Скорабагатаў (барытон), Т. Кучынская (сапрана), лаўрэаты міжнародных конкурсаў А. Галкін (бас), Н. Бярэзіна (сапрана), В. Баравікоў (бас), І. Русіноўская (сапрана), Л. Кузьміцкая (сапрана), Д. Марозаў (бас), М. Ліхашэрст (сапрана), Т. Пятрова (сапрана), Т. Цыбульская (сапрана), Я. Нялепа (тэнар), Н. Акініна (мецца-сапрана), Ю. Гершовіч (скрыпка), П. Навуменка (кларнет), Я. Фешчанка (віяланчэль), С. Белазерцаў (скрыпка), Т. Шумакова (цымбалы) і інш.

Лепшыя традыцыі кафедры з поспехам працягваюць яе выпускнікі. Большасць з іх працуюць канцэртмайстрамі ў тэатрах, канцэртных і музычных навучальных установах, нярэдка сумяшчаючы практычную дзейнасць з выкладчыцкай. Кожнае пакаленне выпускнікоў кафедры прадстаўлена вялікай колькасцю дыпламантаў міжнародных і рэспубліканскіх конкурсаў, якія прадэманстравалі высокае канцэртмайстарскае мастацтва ў выступах з вакалістамі і інструменталістамі, творчымі калектывамі. З цягам часу стала пашырацца геаграфія практычнай дзейнасці выхаванцаў кафедры канцэртмайстарскага майстэрства. На дадзены момант яна ахоплівае краіны Еўропы, Паўночнай Амерыцы, Блізкага Ўсходу, Паўднёва-Ўсходняй Азіі, дзе выпускнікі кафедры працуюць вядучымі канцэртмайстрамі тэатраў, канцэртных і навучальных устаноў.

Сёння педагагічны калектыў кафедры канцэртмайстарскага майстэрства, захоўваючы традыцыі беларускай канцэртмайстарскай школы, накіроўвае сваю дзейнасць на павышэнне якасці вучэбна-выхаваўчага працэсу, на стварэнне неабходных творчых і арганізацыйных умоў для выхавання паўнавартасных канцэртмайстраў-прафесіяналаў.

усе фота